Eğitim-İş olarak hazırladığımız “Öğrencinin Yemeği Kamunun Sorumluluğu” raporu, merkezi yönetim bütçesinin yalnızca yüzde 1,36’sı ile bir yıl boyunca okul öncesi ve zorunlu eğitimdeki 15,2 milyon öğrencinin tamamına her okul günü bir öğün ücretsiz yemek verilebileceğini ortaya koyuyor.

Kamu kaynaklarının piyasaya aktarıldığı, anayasal hakların ve sosyal politikaların askıya alındığı günümüz koşullarında okullarımız; derinleşen eşitsizliklerin ve çocuk yoksulluğunun en görünür hale geldiği mekânlara dönüşmüş durumdadır. Bir çocuğun okulda geçirdiği saatler boyunca karnının doyması, kamusal güvence altında olması gerekirken, fahiş kantin fiyatlarına ve ailenin imkânlarına terk edilmiştir.

Türkiye’de 15 yaşındaki her beş öğrenciden biri parasızlık nedeniyle haftada en az bir öğün atlıyor; Türkiye bu oranla OECD ülkeleri arasında ilk sırada. Avrupa İstatistik Ofisi 2025 verilerine göre ise 18 yaş altındaki çocukların% 37,6’sı yoksulluk ya da sosyal dışlanma riski altında. Bu, oranla da Türkiye Avrupa ülkeleri arasında ilk sıraya yerleşiyor.

TÜİK 2022 verilerine göre her gün et, tavuk ya da balık tüketebilen çocukların oranı yalnızca %12,7.

Okul yemeği bir lütuf, hayırseverlik projesi veya bütçe olanaklarına göre esnetilecek bir sosyal yardım kalemi değildir. Okul yemeği, anayasal güvence altındaki eğitim hakkının ayrılmaz bir parçası, ertelenemeyecek kamusal yükümlülüktür. Bu nedenle zorunlu eğitim sürecindeki çocuklarımızın öğrenebileceği, sağlıklı kalabileceği ve onuru zedelenmeden akranlarıyla birlikte yaşayabileceği asgari koşulları sağlamak devletin anayasal yükümlülüğüdür.

Sistematik derlemeler, deneysel araştırmalar ve ülke deneyimlerinden derlenen bulgular, iyi tasarlanmış okul yemeğinin çocukların büyümesini, beslenme kalitesini, öğrenme çıktılarını ve okula bağlılığını desteklediğini, düşük gelirli hanelerin gıda harcamalarını yüzde 10 ile 20 arasında azaltabildiğini gösteriyor.

Dünyada en az 460 milyon çocuk okul yemeğinden yararlanıyor ve bu programların finansmanının yüzde 99’u ulusal bütçelerden karşılanıyor. Avrupa Birliği’nin 27 üyesinden 26’sında evrensel veya hedefli bir okul yemeği programı var. Türkiye ise bugün ulusal bir okul yemeği programı bulunmayan nadir ülkelerden biri; 113 ülkenin üye olduğu uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu’nda da yer almıyor.

Yıllardır öne sürülen “bütçe yetersiz, kaynak yok” mazeretlerini kabul etmiyoruz. Ortada bir kaynak sorunu yoktur; açık, bilinçli bir siyasi tercih vardır. Çocuklarımızın tabağından kısılan kamu kaynaklarının nerelere aktarıldığını çok iyi biliyoruz. Kamu kaynaklarından milyarlarca lira sermayeye aktarılarak çocukların ucuz ve güvencesiz işçi yapılabildiği bir ülkede, mesele çocuklarımızın tabağına geldiğinde bütçe yetersizliğinden bahsetmek ironiktir. Kaynak vardır; mesele o kaynağın kimin için ve ne yönde kullanılacağıdır. Kamusal kaynakların ilk önceliği, bu ülkenin çocukları olmalıdır.

ERTELENEMEYECEK TALEPLERİMİZ

1. Bütün devlet okullarında, istisnasız her öğrenciye, her okul günü bir öğün ücretsiz ve sıcak yemek verilmelidir.

2. Bu hak yasayla güvence altına alınmalı; hükümetlerin değişmesiyle ortadan kalkmayacak bir düzenleme yapılmalıdır.

3. Program, MEB bütçesinde kendine ait ve kalıcı bir kalem olarak yer almalıdır.

4. Ücretsiz, güvenli ve kolay erişilebilir içme suyu programın ayrılmaz parçası olmalıdır.

5. Menüler bağlayıcı bir ulusal beslenme standardına göre beslenme uzmanlarınca hazırlanmalı; çölyak, diyabet ve besin alerjisi gibi gereksinimler için güvenli alternatifler sunulmalıdır.

6. Yemekhaneler çocukların birlikte ve acele etmeden yemek yiyebileceği ferahlıkta olmalı; okul yemeği programları ayrıca çocukların sosyalleşmelerine ve okulda kurdukları ilişkilere destek olacak şekilde kurgulanmalıdır.

7. Programda çalışacak personel kadrolu ve güvenceli istihdam edilmeli, taşeronlaştırmaya izin verilmemelidir.

8. Tedarik yerel üreticiyi güçlendirecek biçimde tasarlanmalıdır.

Yoksulluğu okul kapısında bitirmek mümkün olmayabilir; ancak açlığın sınıfa girmesini önlemek bugün atılacak kamusal adımlara bağlıdır.

Bir öğün yemek, bu ülkenin karşılayamayacağı bir yük değildir. Çocukların aç kalması ise karşılayamayacağımız bir maliyettir. 

Eğitim-İş olarak tüm yurttaşlarımızı, hiçbir çocuğun okul gününü aç ve susuz geçirmediği bir Türkiye için ortak mücadeleye çağırıyoruz.

Raporumuzu İncelemek İçin Tıklayınız